Wat is biostase, en wat is cryonica?

Alles begint met een ongemakkelijke constatering waaruit al het volgende voortvloeit: in de geneeskunde heeft dood nooit één vaste betekenis gehad. Iemand die in koud water verdronk en volgens de maatstaven van 1950 dood werd verklaard, zou vandaag, met een moderne defibrillator en zorgvuldig opwarmen, vaak gewoon het ziekenhuis uitlopen. De dood is geen enkel moment. Het is een proces, en de grens die we daarin trekken verschuift telkens wanneer onze middelen verbeteren.

Biostase neemt dat serieus en stelt een botte vraag. Stel dat de huidige geneeskunde voor iemand geen opties meer heeft. De fysieke structuur waaruit deze persoon bestaat, is nog intact. Moeten we die persoon dan vernietigen? Biostase is de poging om nee te zeggen. Het is geen belofte dat de toekomst alles zal oplossen. Het is een weigering om de informatie verloren te laten gaan zolang de vraag nog openstaat. Dit is het fundament waarop de rest van deze Codex voortbouwt. Laten we daarom precies zijn over vier dingen: wat biostase is, waarom we het doen, waar het werkelijk moeilijk is, en waarom we toch optimistisch zijn.

Wat biostase werkelijk is

Biostase is de toestand waarin een biologisch systeem volledig tot stilstand is gebracht zonder dat het zijn structuur verliest. Zet de chemie stil, houd de architectuur intact, en het systeem kan in principe zeer lang wachten. Het uitgangspunt van dit vakgebied is dat de dood een proces is en geen afzonderlijk moment.

De natuur ging ons voor. Watervlooien en sommige kikkers kunnen hun stofwisseling tijdelijk stilleggen om bevriezing of volledige uitdroging te overleven en gaan daarna verder alsof er niets is gebeurd. Arctische vissen gebruiken een andere strategie: ze blijven actief in water onder het vriespunt dankzij antivriesproteïnen die zich aan ijskristallen binden voordat die kunnen groeien. Leven tijdelijk stilleggen zonder het te verliezen is geen sciencefiction, maar voor een watervlo heel gewoon. De boskikker doet het met chemie. Zodra hij begint te bevriezen, overspoelt zijn lever het weefsel met glucose. Glucose is een natuurlijk cryoprotectant. Het voorkomt ijsvorming in de cellen zelf, terwijl het water eromheen bevriest. Biostase is het technische project om hetzelfde doel bewust en met medische procedures bij mensen te bereiken.

De procedure die daartoe leidt heet cryonica, en de twee termen worden makkelijk verward. Biostase is de toestand: opgeschort, structuur bewaard. Cryonica is de medische procedure die iemand na de wettelijke vaststelling van overlijden in die toestand brengt. Eerst volgt snelle koeling, daarna perfusie, waarbij het water in het lichaam wordt vervangen door cryoprotectanten. Daarna vitrificatie: het weefsel gaat over in een glasachtige toestand in plaats van schadelijk ijs te vormen. Ten slotte langetermijnopslag bij −196 °C, waar de biologische tijd feitelijk stilstaat. Het artikel over langetermijnopslag legt uit waarom precies die temperatuur nodig is en hoe de natuur ons als het ware een gratis thermostaat biedt om die te handhaven.

Waarom we het doen

De meeste uitleg gaat aan dit onderdeel voorbij, maar wij niet. De reden om dit te doen is geen fascinatie voor vloeibare stikstof. De reden is dat de dood door de hele menselijke geschiedenis heen de enige ramp is geweest die iedereen stilzwijgend heeft geaccepteerd. Ongeveer 150.000 mensen sterven elke dag, vaak aan oorzaken die ooit een doodvonnis waren en nu behandelbaar zijn, of dat naar verwachting binnenkort zullen worden. Iemand dood noemen betekent heel vaak: we kunnen dit nog niet oplossen. Juist dat woordje nog draagt in die zin een enorm gewicht.

Daarom is biostase de enige optie waarbij de patiënt niet onomkeerbaar verloren gaat. Bij begraven en cremeren is de kans op toekomstig herstel precies nul. Biostase biedt een kans groter dan nul dat de structuur die iemands identiteit draagt lang genoeg behouden blijft totdat de geneeskunde voldoende ver gevorderd is. Je hoeft niet te geloven dat opwekking waarschijnlijk is om te zien waarom dat ertoe doet: een kleine kans is oneindig groter dan geen kans, en de afweging is asymmetrisch in ons voordeel. Als het niet lukt, verandert dat niets aan het feit dat je anders al zou zijn overleden. Als het wel lukt, is de winst onmetelijk. Dat is een redenering op basis van verwachte waarde, geen geloofskwestie. Het is dezelfde logica die je al toepast op veiligheidsgordels en verzekeringen, nu gericht op het grootste verlies dat er is.

Wat we eigenlijk bewaren

De fundamentele gedachte is eenvoudig: je bent niet je atomen, maar het patroon waarin ze zijn gerangschikt. Je herinneringen, je persoonlijkheid, je gevoel van jezelf zijn vastgelegd in de fysieke structuur van je hersenen, de specifieke bedrading van ongeveer 86 miljard neuronen en hun verbindingen. De atomen zelf worden voortdurend vervangen terwijl jij dezelfde persoon blijft; wat behouden blijft, is de rangschikking. Deze vraag komt terug in de artikelen over geheugen, identiteit en het brein, en, luchtiger verteld, over wat jou tot jou maakt.

Als dat klopt, is het doel van bewaring niet om cellen metabolisch in leven te houden. Het doel is om de informatie te behouden. Een gevitrificeerd brein draait niet, maar als de structuur intact is, is het patroon dat jij bent nog altijd fysiek aanwezig, zoals de tekst van een boek blijft bestaan ook als niemand hem leest. Wie de structuur bewaart, bewaart de persoon, ook als geen enkele huidige technologie die persoon kan herstellen. Dat ene inzicht maakt van biostase geen wensdenken, maar een technisch doel.

De eerlijke lijst met problemen

Hier telt kalibratie meer dan enthousiasme, dus dit is de onopgesmukte versie. Niets ervan wordt verzwegen; we voeren zelf de tegenargumenten aan in onze eigen teksten.

• Vandaag kan niemand een cryogeen bewaarde mens opwekken. De technologie om de doodsoorzaak te herstellen en het systeem opnieuw te starten bestaat nog niet. We zeggen ronduit dat opwekking op dit moment niet mogelijk is. Biostase is een brug, en de overkant is nog niet gebouwd.
• De klok begint te lopen bij de wettelijke dood. Zodra het hart stopt, begint het brein af te breken, en elke minuut vertraging kost structurele nauwkeurigheid. Een groot deel van het technische werk is een race tegen celverval: snel bij de patiënt zijn en snel koelen.
• Vitrificatie is goed, niet perfect. Cryoprotectanten zijn licht toxisch en perfusie verloopt nooit volledig gelijkmatig, dus er treedt schade op. De inzet is dat die schade de informatie spaart, ook waar ze het weefsel beschadigt, en dat toekomstig herstel kan uitgaan van de bewaarde structuur.
• De organisatie moet je overleven. Opslag moet decennia, mogelijk eeuwen, stabiel en gefinancierd blijven. Dat is evenzeer een institutioneel en financieel als een wetenschappelijk vraagstuk. Daarom krijgt ook de vraag wat er gebeurt als de aanbieder omvalt een serieus antwoord, geen ontwijkend gebaar.

Waarom we toch optimistisch zijn

Waarom dit dan doen, met dit alles in het achterhoofd? Omdat elk van deze problemen met technische vooruitgang kan worden aangepakt, zonder wonderen, en de trends in de goede richting wijzen.

De diepste reden is het eerdere inzicht over structuur. We hoeven niemand biologisch in leven te houden, maar alleen het patroon van die persoon intact te houden. Een structuur bij −196 °C behouden is volgens de natuurkunde in principe onbeperkt lang mogelijk. Daarbovenop wordt het aannemelijke instrumentarium voor toekomstig herstel steeds beter. Dat instrumentarium loopt uiteen van machines op moleculaire schaal tot scannen en reconstructie met hoge resolutie. De mogelijke paden worden uiteengezet in hoe we opwekking zouden kunnen bereiken en de weddenschap op nanotechnologie. Niets daarvan vereist nieuwe natuurkunde. Daarin wordt opwekking behandeld als een technisch vraagstuk dat voortbouwt op een biologisch probleem, precies het soort probleem dat de mens door de geschiedenis heen stap voor stap heeft opgelost.

En de natuur blijft ons eraan herinneren dat deze kernstap biologisch mogelijk is. Honderdduizenden menselijke embryo's worden cryogeen bewaard en groeien later uit tot mensen. Ook bij hele organen komen we in de buurt van hetzelfde. Een watervlo heeft geen idee dat hij iets bijzonders doet. Opschorting en herstel vormen een reële categorie in de biologie; biostase is het project om die categorie uit te breiden zodat ook mensen eronder vallen.

Die keuze, zorgvuldig gemaakt en met een heldere blik op de kansen, vormt het fundament waarop alles bij Tomorrow.bio is gebaseerd. De rest van deze Codex behandelt de details: de wetenschap achter de manier waarop bewaring werkt en de geneeskunde van de eerste minuten. Ook de financiering van langdurige opslag komt aan bod, net als de eerlijke argumenten voor en tegen. Begin waar je het meest sceptisch over bent.

Meer lezen

• Voor wie is biostase bedoeld?
• Waarom cryopreservatie bij −196 °C?
• Hoe we opwekking zouden kunnen bereiken
• Kritische begrippenlijst