Er bestaat een gedachte-experiment dat klinkt als een salontruc, maar eigenlijk raakt aan een van de belangrijkste vragen in deze Codex. In de loop der jaren worden bijna alle atomen in je lichaam vervangen door andere atomen. De eiwitten in je synapsen van vandaag zijn niet dezelfde eiwitten die er tien jaar geleden zaten. En toch werd je vanochtend wakker als dezelfde persoon die gisteravond ging slapen: dezelfde herinneringen, hetzelfde accent, hetzelfde vervelende liedje dat in je hoofd bleef hangen. Daarom is dit een vraag die we serieus moeten nemen. Als de atomen jou niet zijn, wat dan wel?
Het antwoord waarop de biostase steunt, past op een sticker. Je bent niet je atomen. Je bent de manier waarop ze gerangschikt zijn. Alles wat jou tot jezelf maakt, elke herinnering, elke voorkeur, de precieze vorm van je gevoel voor humor, zit niet in de materie van je brein, maar in de structuur ervan: de bedrading van ongeveer 86 miljard neuronen en de vele biljoenen verbindingen daartussen. Blijft die structuur intact, dan blijft de persoon behouden, ook al komen en gaan de atomen. Dit is de kernclaim van biostase, en het is belangrijk om precies te begrijpen waarom die meer is dan een geruststellend verhaal.
Geheugen is fysiek, geen magie
Wanneer je iets leert en het blijft hangen, vindt er een fysieke verandering plaats in je hoofd. De verbindingen tussen neuronen, de synapsen, worden sterker, worden zwakker, ontstaan of verdwijnen. Leg je een nieuwe herinnering vast, dan heb je een klein deel van je brein letterlijk herbedraad. Neurowetenschappers noemen dit synaptische plasticiteit, en dat is de reden waarom een herinnering langer kan bestaan dan de moleculen die haar oorspronkelijk vastlegden. Het patroon is wat telt. De moleculen zijn slechts het materiaal waarin het patroon is vastgelegd, zoals het voor een zin niet uitmaakt welke inktdruppels haar precies vormen.
Dit is ook waarom een harde klap op het hoofd, een beroerte of een ziekte als Alzheimer herinneringen kan wissen of een persoonlijkheid kan veranderen: ze beschadigen de fysieke structuur. Informatie en bedrading zijn twee manieren om naar hetzelfde verschijnsel te kijken. Er is geen afzonderlijk archief waarin je herinneringen zijn opgeslagen; er is alleen de structuur van het weefsel.
Jij bent een patroon, en patronen kunnen hun drager overleven
Als identiteit in structuur zit en niet in specifieke atomen, volgt daaruit een opmerkelijke conclusie. Het patroon kan in principe elke afzonderlijke drager overleven, zoals de tekst van een boek behouden blijft wanneer die van een eerste druk naar een paperback of een scherm verhuist. Neurowetenschapper Sebastian Seung vatte tien jaar breinonderzoek kernachtig samen in vier woorden.
Ik ben mijn connectoom.
Sebastian Seung, computationeel neurowetenschapper, in zijn lezing uit 2010 en zijn boek Connectome
Het connectoom is de complete kaart van die verbindingen, het volledige bedradingsschema van een brein. Seungs claim en die van de biostase luiden dat je de persoon behoudt als je het connectoom bewaart. De atomen zijn verwisselbaar. De rangschikking niet. Dit is ook de intuïtie die Tim Urban verkent, met meer grappen en meer stokpoppetjes, in Wat maakt jou jou, een artikel dat hier goed op aansluit.
Waarom dit verandert wat we moeten bewaren
Kijk wat dit doet met het technische probleem. Als het behoud van jezelf zou vereisen dat elke cel metabolisch actief blijft, zou bewaren onmogelijk zijn, omdat we een volledig brein buiten een levend lichaam niet functionerend kunnen houden. Maar we hoeven het brein niet draaiende te houden. We moeten het intact houden. We moeten de structuur stilhouden.
Dat is een veel haalbaarder doel, en volgens de natuurkunde is het nu al mogelijk. Koel het brein ver genoeg af en moleculen kunnen nauwelijks nog bewegen, waardoor afbraakprocessen in de praktijk stilvallen. De informatie blijft op haar plaats, zonder actief te zijn of verder af te breken, zoals een gepauzeerde film één beeld voor onbepaalde tijd vasthoudt. Daarom richt cryopreservatie zich op structuur in plaats van functie en vindt zij plaats bij −196 °C: ruim onder de glasovergangstemperatuur, waarbij de gevitrificeerde oplossing zich niet langer als vloeistof gedraagt en het patroon als het ware wordt stilgezet. De feitelijke procedure, van de vitrificatie die schadelijke ijsvorming voorkomt tot de cryoprotectanten die dat mogelijk maken, draait om één ding: de bedrading beschermen.
Het kopieprobleem, en waarom continuïteit ertoe doet
De gedachte dat identiteit in een patroon besloten ligt, heeft een ongemakkelijke implicatie. Als jij de rangschikking bent en niet de atomen, dan is een perfecte kopie van die rangschikking ook jij. Maak je twee kopieën, dan zijn er twee versies van jou die allebei evenveel recht hebben om zichzelf jou te noemen.
Hierover bestaan twee verdedigbare standpunten, en het verschil is niet louter academisch. Het eerste standpunt luidt dat het patroon allesbepalend is, zodat een voldoende getrouwe reconstructie de persoon zelf is, ongeacht wat er intussen is gebeurd. Ariel Zeleznikow-Johnston, neurowetenschapper aan Monash University, werkt dit structurele argument uit in een heel boek: wat je mentaal tot een uniek persoon maakt, ligt vastgelegd in je connectoom, dus het bewaren van die structuur bewaart de persoon.
Het andere standpunt, het standpunt waarvan deze Codex uitgaat, voegt een voorwaarde toe. Wat jou tot jou maakt, is volgens deze opvatting het patroon plus het ononderbroken voortbestaan van hetzelfde fysieke systeem dat dat patroon draagt. In die opvatting is een kopie een nieuwe persoon die zich toevallig jouw leven herinnert, en is het origineel alsnog verdwenen.
Voor biostase hoeft dit debat niet eerst beslecht te worden, en dat is praktisch gezien het belangrijkste. Cryopreservatie is geen kopiëren. Ze bewaart het oorspronkelijke brein, dus dezelfde fysieke materie, en legt die stil. Er wordt niets gekopieerd of op basis van een scan opnieuw opgebouwd, dus de fysieke continuïteit blijft behouden. Welk standpunt uiteindelijk ook juist blijkt, het bewaren van de oorspronkelijke structuur voldoet aan beide opvattingen.
De kopievraag wordt alleen urgent bij methoden die een brein uitlezen en het ergens anders reconstrueren. Dat is een andere kwestie, die een eigen artikel verdient in plaats van een alinea hier.
De eerlijke onzekerheid
Hier is een nuchtere blik nodig, geen verkooppraatje. Niemand kan vandaag uit een bewaard connectoom een persoon reconstrueren. De technologie om een volledig menselijk brein op synapsniveau te scannen, schade te herstellen en de werking van het brein te herstellen, bestaat nog niet. Daarom is opwekking momenteel niet mogelijk. Wetenschappers discussiëren ook serieus over hoeveel van de identiteit in de statische bedrading ligt en hoeveel in de voortdurende elektrische en chemische activiteit die bij de dood ophoudt. Geheugen ligt mogelijk ook deels buiten de synaps, bijvoorbeeld in epigenetische markeringen, intracellulair RNA of perineuronale netten rond neuronen. Ook dat zijn vormen van structuur, geen activiteit. Het voorzichtige en naar mijn overtuiging juiste standpunt is om zo veel mogelijk structuur zo volledig mogelijk te bewaren en aan een toekomst met betere technologie over te laten hoeveel daarvan nodig blijkt.
Voor de beslissing is vooral dit met vertrouwen te stellen. Geheugen en identiteit zijn fysiek. Fysieke structuren kunnen bewaard worden. En het bewaren ervan vereist niet dat er vandaag iemand wordt opgewekt, maar alleen dat het patroon intact blijft totdat de technologie dat mogelijk maakt. Door dit als een technisch probleem in plaats van een metafysisch probleem te behandelen, wordt een angstaanjagende abstractie omgezet in een concrete checklist.
Dat is het op het eerste gezicht eenvoudige, maar radicale idee achter dit hele onderwerp. Bewaar de structuur, en je bewaart de persoon. De rest gaat over de vraag hoe we die structuur beschermen in de minuten, uren en eeuwen na het stilvallen van het hart.
TL;DR: Geheugen en identiteit berusten op fysieke informatie in het brein. De biostase probeert die structuur te bewaren, hoewel de wetenschap nog niet weet of de huidige bewaarmethoden alles vastleggen wat een toekomstige opwekking nodig zou hebben.
Ontdek dit praktische hulpmiddel
Gebruik het interactieve hulpmiddel om de vraag in dit artikel te onderzoeken.
Interactieve tool wordt geladen...
Verder lezen