Is cryonica ethisch?

Mensen grijpen snel naar het woord ‘onethisch’ als het over cryonica gaat, vaak nog voordat ze precies hebben aangewezen welk ethisch principe daarbij wordt geschonden. Daar moeten we even bij stilstaan: zodra je de bezwaren scherp formuleert, blijken ze vaak betrekking te hebben op dingen die de geneeskunde al zonder discussie doet, of op gevoelens van vreemdheid die als morele argumenten worden gepresenteerd. Laten we de zaak voor en tegen serieus nemen, en de echte zorgen scheiden van de reflexen.

De zaak vóór is redelijk eenvoudig

De kern van het ethische argument voor cryonica is kort. Als iemands identiteit besloten ligt in de structuur van het brein, en die structuur bewaard kan blijven nadat de huidige geneeskunde geen mogelijkheden meer ziet, dan blijft de mogelijkheid bestaan dat die persoon later kan worden hersteld. Daarmee is het leven niet noodzakelijk definitief beëindigd. De relevante grens is dan niet de klinische dood, maar de informatietheoretische dood: het punt waarop de structuren waarin geheugen en persoonlijkheid zijn vastgelegd zo zwaar beschadigd zijn dat herstel of reconstructie niet meer mogelijk is. Wie daar zelf voor kiest, benadeelt niemand en probeert iets onvervangbaars te behouden. Een daad die een leven beschermt en niemand schaadt, is niet het soort daad dat de ethiek doorgaans verbiedt. Daarom moeten de bezwaren goed worden onderbouwd. Hier zijn de drie sterkste.

Bezwaar 1: het verstoort de natuurlijke orde van leven en dood

De intuïtie is dat de dood natuurlijk is, misschien zelfs wat het leven betekenis geeft, en dat het uitstellen ervan een schending is. Het probleem is dat deze redenering te ver gaat. Vaccins, antibiotica, orgaantransplantaties en defibrillatoren ‘verstoren de natuurlijke orde’ op vergelijkbare wijze: ze voorkomen of vertragen een overlijden dat zonder medische ingreep zou plaatsvinden. Niemand noemt een harttransplantatie onethisch omdat het de natuurlijke orde omzeilt. Cryonica komt voort uit hetzelfde streven naar levensverlenging, maar is gericht op een veel langere periode. En ‘natuurlijk’ is geen betrouwbare maatstaf voor ‘goed’: veel natuurlijke verschijnselen zijn schadelijk, terwijl veel door mensen ontwikkelde ingrepen juist levens redden. Als levensverlenging met medische middelen ethisch is bij vijf jaar, dan moet ook worden uitgelegd waarom zij bij vijfhonderd jaar onethisch zou zijn. Een gevoel alleen is daarvoor niet genoeg.

Bezwaar 2: het verspilt middelen die beter ergens anders besteed kunnen worden

Dit is een serieus bezwaar en verdient een serieus antwoord, geen afwijzing. Twee punten zijn van belang. Ten eerste wordt de bewaring grotendeels particulier gefinancierd: mensen die daarvoor zelf betalen, meestal via een verzekering, putten geen gemeenschappelijke middelen uit, net zomin als mensen die geld besteden aan andere persoonlijke prioriteiten. Ten tweede kan dit onderzoek ook waardevol zijn als opwekking nooit mogelijk blijkt. Onderzoek naar cryoprotectie, orgaanbewaring en weefselbewaring bij lage temperaturen draagt rechtstreeks bij aan de transplantatiegeneeskunde en de acute zorg. Nu moet een donorhart doorgaans binnen ongeveer vier tot zes uur na uitname worden getransplanteerd. Het bewaren en gecontroleerd opwarmen van complete organen na vitrificatie is een belangrijk onderzoeksdoel binnen de transplantatiegeneeskunde. Dat zou de bewaartijd van enkele uren aanzienlijk kunnen verlengen. Deze uitgaven zijn niet vanzelfsprekend minder verdedigbaar dan andere persoonlijke bestedingen, en het onderzoek kan ook buiten de cryonica waardevolle toepassingen krijgen.

Bezwaar 3: het is egoïstisch

Het verwijt luidt dat de wens om langer te leven, ook als daar kosten aan verbonden zijn, zelfzuchtig zou zijn. Dit oordeel wordt echter bijna nooit consequent toegepast. Niemand noemt het egoïstisch om een kankerbehandeling te ondergaan, een gordel te dragen, of je kleinkinderen te willen zien opgroeien. Langer willen leven is een van de gewoonste menselijke verlangens, en daar via de geneeskunde naar handelen geldt doorgaans als verstandig, niet als egoïstisch. Een uitgebreidere bespreking staat in ‘is cryonica egoïstisch’. De korte versie is dat een keuze die niemand schaadt en door de betrokkene zelf wordt betaald, moeilijk als egoïstisch kan worden veroordeeld zonder daarmee ook een groot deel van de geneeskunde ter discussie te stellen.

Waar het echte ethische werk ligt

Dat betekent niet dat cryonica ethisch probleemloos is. De relevante vragen zijn concreter: is de toestemming werkelijk geïnformeerd, gezien de grote onzekerheid? Zijn aanbieders eerlijk over de vooruitzichten? En kan cryonica toegankelijker worden gemaakt, zodat zij niet alleen een privilege blijft? Daar moet serieuze ethische aandacht voor zijn. Op die vragen zijn bovendien inhoudelijke antwoorden mogelijk, anders dan op de uitspraak: ‘het voelt gewoon verkeerd’.

Meer lezen

• Is cryonica egoïstisch?
• Argumenten tegen cryonica
• Cryonica en religie
• Geïnformeerde toestemming