De huidige juridische status van een gecryopreserveerde persoon is minder ingewikkeld dan de status die zou ontstaan als opwekking in de toekomst mogelijk werd.
In alle huidige gevallen is het overlijden al juridisch vastgesteld. De cryopreservatie begint pas daarna. Zij verandert niets aan de overlijdensakte en creëert geen juridische tussenstatus tussen leven en dood.
De moeilijkste vraag ontstaat pas als de geneeskunde in de toekomst iemand zou kunnen opwekken van wie het overlijden eerder rechtsgeldig was vastgesteld.
Cryostase is geen afzonderlijke juridische status in Europa
Europa heeft geen uniform systeem voor burgerlijke staat en geen uniforme definitie van de dood die in elk land op dezelfde manier geldt.
De EU-richtsnoeren over overlijden en repatriëring weerspiegelen deze bevoegdheidsverdeling: ieder land hanteert eigen regels voor de registratie van overlijden en het vervoer van stoffelijke resten.
Het Zwitserse recht maakt de huidige status ongewoon expliciet.
Artikel 31 van het Zwitserse Burgerlijk Wetboek bepaalt dat de rechtspersoonlijkheid begint bij de levende geboorte en eindigt met de dood.
Cryogene opslag verandert die regel niet. Iemand die in Zwitserland cryogeen wordt opgeslagen, geldt volgens het huidige recht als juridisch overleden.
Deze juridische conclusie staat los van de wetenschappelijke onderbouwing van het biostaseconcept van de dood.
De juridische vaststelling van overlijden zet direct verschillende regelingen in werking
Zodra het overlijden is geregistreerd, treden meerdere juridische gevolgen in werking. De precieze uitwerking verschilt per land, maar dezelfde hoofdcategorieën komen in heel Europa voor.
- Een overlijdensakte wordt opgesteld volgens het recht van het land waar het overlijden wordt geregistreerd.
- De zeggenschap over het lichaam komt te liggen bij de persoon of instelling die het lokale recht daarvoor aanwijst.
- Bezittingen vallen in de nalatenschap en worden volgens het erfrecht afgewikkeld.
- Voor huwelijk, uitkeringen, fiscale status en contracten gelden vervolgens de daarvoor toepasselijke regels.
- Langetermijnopslag berust op overeenkomsten en instellingen die na het overlijden hun verantwoordelijkheden kunnen nakomen.
Deze rechtsgevolgen treden in werking, ongeacht of opwekking ooit mogelijk wordt.
Zo bepaalt artikel 1922 van het Duitse Burgerlijk Wetboek dat de nalatenschap van een persoon als geheel overgaat op een of meer erfgenamen bij het overlijden.
De gecryopreserveerde patiënt wordt dus niet behandeld als een eigenaar die tijdelijk geen toegang heeft tot een nalatenschap die voor hem of haar behouden blijft.
De juridische vaststelling van overlijden betekent niet dat alle bescherming vervalt
De stelling dat een overledene ‘geen rechten’ heeft, is te ongenuanceerd.
De overledene heeft niet langer de gewone handelingsbevoegdheid van een levend natuurlijk persoon. Hij of zij kan niet zelf een nieuw contract tekenen, stemmen, procederen of een instelling aansturen.
Maar wetgeving in Europese landen kan het lichaam, de waardigheid, de privacy en eerder geuite wensen beschermen. Ook kan zij belangen beschermen die anderen namens de overledene behartigen.
Frankrijk biedt daarvan een duidelijk voorbeeld. Artikel 16-1-1 van het Franse Burgerlijk Wetboek bepaalt dat de eerbied voor het menselijk lichaam niet eindigt met de dood.
Het bepaalt ook dat stoffelijke resten, inclusief as, met respect, waardigheid en decorum moeten worden behandeld.
Die bescherming maakt de overledene niet juridisch levend. Die bescherming beperkt wat levende mensen en instellingen met het lichaam mogen doen.
Datzelfde onderscheid geldt ook bij biostase. Een patiënt kan juridisch overleden zijn, terwijl het lichaam beschermd blijft en onder afdwingbare zorgafspraken valt.
‘Patiënt’ drukt een zorgverplichting uit, geen burgerlijke staat
Tomorrow.bio gebruikt het woord ‘patiënt’ omdat het doel preservatie is met het oog op mogelijke toekomstige zorg.
Het drukt een praktische en ethische zorgverplichting uit. Daarmee wordt niet beweerd dat een rechter momenteel een opgeschorte rechtspersoonlijkheid erkent.
De patiënt blijft juridisch overleden, terwijl Tomorrow.bio en de betrokken zorgorganisatie verantwoordelijkheden op zich nemen voor preservatie, transport en langetermijnopslag.
De betrokken organisaties en afspraken worden beschreven binnen het ecosysteem van Tomorrow.bio en bij de langetermijnopslagfaciliteit.
Opslag in Zwitserland schort de rechtspersoonlijkheid niet op
Door de patiënt naar Zwitserland over te brengen, veranderen de bewaarinstelling en het rechtsgebied waarin de opslag plaatsvindt. Die overbrenging maakt de vaststelling van overlijden in het land van herkomst niet ongedaan.
Langetermijnopslag wordt gewaarborgd door contracten, organisatorische verplichtingen, gereserveerde middelen en het bestuur van de instellingen die voor de patiënt verantwoordelijk zijn.
Deze regelingen binden de betrokken organisaties en de personen die besluiten nemen. Zij geven de overledene geen voortdurende handelingsbevoegdheid om nieuwe instructies te geven.
Daarom leggen belangrijke documenten bevoegdheden en verplichtingen vast voordat die nodig zijn.
Een gecorrigeerde overlijdensakte is niet hetzelfde als opwekking
Het recht in Europese landen kent al gevallen waarin iemand dood is verklaard en later levend blijkt te zijn. Die regels zijn nuttige analogieën, maar lossen een ander probleem op.
De Presumption of Death Act 2013 in Engeland en Wales geeft het High Court de bevoegdheid om een verklaring van vermoedelijk overlijden te wijzigen of in te trekken.
Een intrekking maakt echter niet automatisch alle gevolgen ongedaan.
Artikel 6 bepaalt dat een beslissing tot wijziging op zichzelf geen gevolgen heeft voor eigendom dat op basis van de verklaring is verkregen. Ook herstelt zij niet automatisch een huwelijk of geregistreerd partnerschap dat door de verklaring is beëindigd.
De rechter heeft op grond van artikel 7 beperkte bevoegdheden met betrekking tot eigendom, terwijl transacties die te goeder trouw zijn verricht beschermd blijven.
Hieruit blijkt een belangrijk beginsel. Zelfs wanneer een oorspronkelijke verklaring van overlijden wordt gecorrigeerd, beschermt de wet mensen die daar redelijkerwijs op hebben vertrouwd.
Een opwekking na cryopreservatie zou juridisch nog ingewikkelder zijn. De oorspronkelijke vaststelling van overlijden kan volledig rechtsgeldig zijn geweest, waarna gedurende decennia of eeuwen rechtsgevolgen zijn ontstaan.
Opwekking zou een nieuw juridisch kader vereisen
Geen bestaande procedure in Europa biedt een beproefde en uitgewerkte manier om de burgerlijke staat te herstellen na een rechtsgeldige verklaring van overlijden en langdurige cryopreservatie.
Verschillende vragen zouden afzonderlijk beantwoord moeten worden:
- Identiteit: hoe zouden gegevens over geboorte en overlijden worden gekoppeld aan de identiteit van de opgewekte persoon, of opnieuw in registers worden opgenomen?
- Handelingsbevoegdheid: wanneer zou de opgewekte persoon weer bevoegd worden om toestemming te geven, contracten te sluiten en te procederen?
- Nationaliteit: welke nationaliteit en verblijfsstatus zouden gelden?
- Eigendom: welke bezittingen zouden na een rechtsgeldige erfopvolging en latere transacties nog beschikbaar zijn?
- Relaties: wat zou er gebeuren met huwelijken, ouderschap en verplichtingen die door de dood zijn gewijzigd?
- Zorg: wie zou beslissingen nemen zolang identiteit en handelingsbevoegdheid nog niet waren vastgesteld?
De opgewekte persoon zonder meer als ‘dezelfde rechtspersoon’ aanmerken, lost deze vragen niet op.
Hem of haar een ‘nieuwe persoon’ noemen, lost ze evenmin op. Toekomstige wetgevers en rechters zouden regels nodig hebben die passen bij de feiten en de technologie van dat moment.
Eigendom is juridisch het lastigste vraagstuk
Gegevens in identiteitsregisters kunnen in theorie worden aangepast. Bezittingen die aan erfgenamen zijn overgedragen, aan kopers zijn verkocht of in de loop van generaties zijn opgebruikt, kunnen tot botsende belangen leiden.
Het huidige erfrecht reserveert bezittingen niet op naam van een overledene, alleen omdat een toekomstige opwekking denkbaar is.
De regels rond vermoedelijk overlijden in Engeland en Wales laten zien waarom. Zelfs een gecorrigeerde verklaring maakt eigendomstransacties die te goeder trouw zijn verricht niet automatisch ongeldig en herstelt geen eerder huwelijk.
Trusts en stichtingen kunnen vermogen reserveren voor nauw omschreven doelen. Zij kunnen niet garanderen dat een toekomstig rechtssysteem eerder verloren eigendom aan een opgewekte persoon teruggeeft.
De praktische mogelijkheden en beperkingen komen aan bod in Kan vermogen bewaard worden voor gebruik na reanimatie?
Wat vandaag al geregeld kan worden
Een contract kan niet voorkomen dat iemand na een geldige vaststelling van overlijden juridisch als overleden geldt.
Het kan wel de gewenste bestemming van het lichaam vastleggen, verantwoordelijke instellingen aanwijzen, preservatie financieren en verplichtingen voor langdurige zorg omschrijven.
Dat is de praktische functie van de overeenkomst met de aanbieder, de opslagovereenkomst en de bijbehorende documenten: zij regelen wie na het overlijden handelt.
Tomorrow.bio stemt de uitvoerings- en transportdocumenten af met lokale uitvaartondernemers. Het lid vult de documenten in en ondertekent ze, voor zover dat voor de individuele regeling nodig is.
Zie Ervoor zorgen dat je wensen worden gevolgd en Regelgevingsrisico’s en juridische grijze zones.
De wetenschap richt zich op de vraag of biologische structuren behouden blijven. Het recht richt zich op de gevolgen van een geldige vaststelling van overlijden.
Geen van beide perspectieven kan bepalen of opwekking mogelijk wordt, of hoe een toekomstig Europees rechtssysteem daarop zou moeten reageren.
Dit artikel biedt algemene informatie en is geen juridisch advies.
Kort samengevat: volgens het huidige recht geldt een gecryopreserveerde persoon als overleden, maar blijven het lichaam, de nalatenschap en de zorg wel gereguleerd. Een toekomstige opwekking zou nieuwe wettelijke regels vereisen.
Ontdek dit praktische hulpmiddel
Gebruik het interactieve hulpmiddel om de vraag in dit artikel te onderzoeken.
De interactieve tool wordt geladen.
Meer lezen