Het abstracte probleem van de dood

De dood is een vreemd onderwerp voor op een takenlijst.

Bel de tandarts. Verleng je paspoort. Beslis wat er met je lichaam moet gebeuren als de geneeskunde je niet meer kan helpen.

De derde taak lijkt daar per ongeluk te staan.

Ik begrijp waarom mensen dit uitstellen. Zolang je gezond bent, voelt de dood tegelijk onvermijdelijk en ver verwijderd van deze dinsdag.

Dat gevoel is niet tegenstrijdig. Je weet dat de dood komt. Maar dat besef voelt niet zo urgent als een afspraak morgenochtend of een rekening die volgende week betaald moet worden.

Dit is het abstracte probleem van de dood.

Het probleem is niet dat we sterfelijkheid niet begrijpen. Het probleem is dat een gebeurtenis zonder persoonlijke datum het altijd aflegt tegen alles wat al wel een datum heeft.

Waarom de dood nooit actueel voelt

Probeer je eigen dood voor je te zien.

Misschien zie je een ziekenhuiskamer, een uitvaart, je familie, of een wereld die zonder jou verdergaat. Maar je bent zelf nog altijd aanwezig in dat beeld, als toeschouwer.

Daar ligt de grens van deze oefening. We kunnen de omstandigheden rond onze dood voorstellen. We kunnen ons onze eigen afwezigheid niet werkelijk voorstellen.

Zo blijft de dood rationeel gezien onontkoombaar, maar emotioneel ver weg. We erkennen dat feit, maar gedragen ons vervolgens alsof het iemand anders overkomt.

De meeste belangrijke beslissingen werken niet zo.

Een aanmelding voor een opleiding heeft een sluitingsdatum. Een zwangerschap verandert de kalender. Een lekkend dak wordt zichtbaar duurder.

De dood kan tientallen jaren op de achtergrond blijven. Het uitstellen van dat onderwerp lijkt dan geen gevolgen te hebben.

Tot de gevolgen zich ineens allemaal tegelijk aandienen.

Voor Tomorrow.bio is een overlijden geen abstracte gebeurtenis. Het betekent een telefoontje, een locatie, een tijdstip, een arts, een reeks documenten en medische handelingen die onmiddellijk moeten beginnen.

Voor dat telefoontje kon een overlijden nog als een filosofische kwestie voelen. Daarna telt elke minuut.

Het probleem is dat de belangrijke beslissingen al vóór dat moment moeten zijn genomen.

Ook niets doen heeft gevolgen

Er is nog een reden waarom mensen een beslissing kunnen vermijden. Niets doen voelt neutraal aan.

Dat is het niet.

Als je sterft zonder dat alles goed is geregeld, gebeurt er nog altijd iets met je lichaam. Een ziekenhuis, uitvaartonderneming, instantie of familielid volgt dan de wettelijke en praktische procedure die voorhanden is.

Meestal volgt dan een begrafenis of crematie. Dat zijn concrete uitkomsten, geen neutrale situatie waarin geen keuze is gemaakt.

Geen beslissing nemen betekent niet dat er geen beslissing wordt genomen. Het is toelaten dat de standaardprocedure de beslissing voor je neemt.

Dat is vooral van belang bij cryonica, omdat een persoonlijke voorkeur op zichzelf geen procedure voor cryopreservatie in gang zet.

Het stand-byteam moet worden ingelicht. De financiering moet zijn geregeld. De juiste documenten moeten toegankelijk zijn. De mensen in je omgeving moeten weten dat Tomorrow.bio gebeld moet worden.

Een familielid dat zegt: “Ja, ik weet dat dit is wat hij of zij wilde,” vervangt geen regeling die in de praktijk uitvoerbaar is.

We hebben gevallen gezien waarin de melding te laat kwam, toegezegde financiering na het overlijden niet meer beschikbaar bleek, of een partner de beslissing pas tijdens een noodsituatie begreep.

Goede bedoelingen lossen die problemen niet op. Een systeem doet dat wel.

‘Ensuring your wishes are followed’ legt uit waarom je regeling ook uitvoerbaar moet zijn wanneer je die zelf niet meer kunt uitleggen.

Met een paar ongemakkelijke vragen kun je nagaan hoe realistisch je huidige plan is.

Als je vanavond komt te overlijden, wie zou ons dan bellen? Waar zou die persoon het telefoonnummer vinden? Staat de financiering al vast, ook als iemand twijfelt?

Weet je partner hiervan? Zouden het ziekenhuis of de uitvaartondernemer duidelijke instructies krijgen?

Als je deze vragen niet kunt beantwoorden, blijft het plan abstract, hoe oprecht je wens ook is.

Een schok verandert de aandacht, niet het bewijs

Toen we leden interviewden over waarom ze uiteindelijk lid werden, kenden velen cryonica al jaren.

Ze hadden zich in die tijd niet voortdurend in het onderwerp verdiept. Het idee bleef op de achtergrond, terwijl de dagelijkse beslommeringen meer aandacht vroegen.

Toen bracht iets het naar voren.

Een verjaardag confronteerde hen met hun leeftijd. Een gezondheidsprobleem of medische uitslag zette hen aan het denken. Iemand dichtbij overleed. Een relatie eindigde. Kinderen werden volwassen.

Soms was de aanleiding praktisch, bijvoorbeeld een beslissing over een verzekering of de ontdekking dat er een betrouwbare aanbieder in Europa actief was.

De aanleidingen verschilden, maar het patroon is duidelijk. In veel gevallen was de stand van de wetenschap rond cryopreservatie op de dag van de beslissing niet veranderd.

Door gebeurtenissen in hun leven werd een al langer bestaande vraag urgent.

Ik vind dit interessant, omdat het laat zien waar veel mensen werkelijk op wachten. Niet op een beter argument. Evenmin wachten ze op één doorslaggevende studie.

Ze wachten tot de dood stopt met abstract aanvoelen.

Dat kan voldoende zijn. Vroeg of laat zal het leven waarschijnlijk zo'n aanleiding bieden.

Maar het kan ook het slechtst denkbare moment zijn om helder na te denken.

Een ernstige diagnose kan gevolgen hebben voor de mogelijkheden voor een levensverzekering. Een overlijden in de familie brengt verdriet met zich mee en laat weinig ruimte voor dit soort beslissingen. Bij een onverwacht overlijden kun je zelf geen beslissing meer nemen.

Daarom kunnen mijlpalen en gezondheidsproblemen zo doorslaggevend voelen. Ze maken tijd zichtbaar.

Maar ze maken de wetenschappelijke basis niet sterker. Cryopreservatie blijft een onzekere poging, of je die nu rustig overweegt op je dertigste of onder druk na slecht nieuws.

Ik denk niet dat het antwoord is om mensen eerder angst aan te jagen. Angst is geen vervanging voor beoordelingsvermogen, en Tomorrow.bio moet geen crisis creëren om een dienst te verkopen.

Het antwoord is eenvoudiger: neem de beslissing op een moment dat er geen crisis is.

“Hoe voel ik me bij de dood?” is een vraag die nauwelijks af te ronden is.

Die vraag is te veelomvattend. Ze vermengt geneeskunde, familie, identiteit, religie, angst en de zin van het leven in één gesprek.

Geen wonder dat mensen die vraag vervolgens wegklikken.

Een kleinere vraag is nuttiger: als de huidige geneeskunde me niet kan redden, wat wil ik dat er dan gebeurt?

Nu worden de opties concreet.

Je kunt kiezen voor begraven. Je kunt kiezen voor cremeren. Je kunt je lichaam doneren, voor zover die mogelijkheid beschikbaar is. Of je kunt cryopreservatie proberen.

Cryopreservatie biedt geen garantie op toekomstig herstel. Bij cryopreservatie wordt het lichaam, en vooral de hersenen, bewaard in de hoop dat toekomstige geneeskunde schade kan herstellen die nu nog niet te behandelen is.

Die hoop kan onvervuld blijven. De wetenschappelijke onzekerheid is reëel, en herstel van mensen na cryopreservatie is momenteel niet mogelijk.

Toch hoeft die beslissing niet neer te komen op het oplossen van de dood zelf. De vraag is alleen of je de voorkeur geeft aan een onzekere poging, in plaats van de mogelijkheid van toekomstig herstel definitief prijs te geven.

Je mag alsnog nee zeggen. Ook dat is een volwaardige beslissing.

Wat meer aandacht verdient, is de keuze voor “nu nog niet”, terwijl er niets concreets is waarvan je verwacht dat het verandert.

Als je meer bewijs nodig hebt, benoem dan precies aan welke bewering je twijfelt. Als de kosten het probleem zijn, kijk dan naar de concrete mogelijkheden voor financiering. Als je partner bezwaar maakt, voer dat gesprek voordat er een noodsituatie ontstaat.

‘The great inertia’ gaat over het moment waarop het antwoord eigenlijk al vaststaat, maar één praktisch obstakel nog niet is benoemd.

Dit artikel gaat over de stap daarvoor: een ver verwijderd feit concreet genoeg maken om er überhaupt antwoord op te kunnen geven.

Je hoeft niet voortdurend met de dood bezig te zijn

Sommige mensen verzetten zich tegen plannen, omdat ze niet willen dat de dood hun leven beheerst. Dat instinct begrijp ik.

Het doel van cryonica is niet om gefascineerd te raken door de dood. Het gaat er niet om je identiteit te ontlenen aan cryotanks, contracten en noodprocedures.

Het gaat om het leven en pas daarna om het openhouden van één mogelijkheid voor het moment waarop de huidige geneeskunde niets meer kan doen.

Je hoeft niet elke ochtend aan je dood te denken. Je moet er één keer grondig over nadenken, de regeling treffen en die herzien wanneer er iets belangrijks verandert.

Zo gaan we ook om met veel andere risico's die serieus maar zeldzaam zijn. We denken niet elke dag aan brand in huis. We installeren een rookmelder wanneer er geen brand is.

Voor een lid van Tomorrow.bio is de praktische gang van zaken duidelijk.

Het lidmaatschap moet actief zijn. Het contract moet in orde zijn en de financiering moet rond zijn. De noodinformatie moet toegankelijk zijn. Je familie en andere naasten moeten weten wie ze moeten bellen.

‘From “maybe” to “done”’ licht deze stappen toe. Tomorrow.bio verzorgt de medische ondersteuning, de lokale coördinatie, de documentatie en het transport zodra de procedure van start gaat.

Het is niet jouw taak om zelf een noodplan op te stellen. Jouw taak is ervoor te zorgen dat het systeem kan starten zonder dat je later nog beslissingen hoeft te nemen.

De dood zal waarschijnlijk abstract blijven zolang je gezond bent. Dat is prima.

Het doel van planning is niet om jezelf bang te maken. Het doel is te voorkomen dat wat er met je gebeurt afhangt van een moment van angst of urgentie.

Besteed één rustige avond aan deze vraag. Beslis wat je wilt. Als het antwoord cryopreservatie is, regel het dan terwijl het nog enigszins onwerkelijk voelt.

Ga daarna terug naar het leven.

Meer lezen

• The great inertia
• Waarom mijlpalen en gezondheidsproblemen zo doorslaggevend voelen
• From “maybe” to “done”